EUR/PLN —USD/PLN —CHF/PLN —GBP/PLN —SEK/PLN —NOK/PLN —

Inflacja spada, ale w sklepach nadal drogo. Jak czytać dane GUS?

Niższa inflacja nie oznacza automatycznie niższych cen. Wyjaśniamy wskaźnik CPI, różnicę między spadkiem inflacji a deflacją i wpływ cen na budżet.
Półki z produktami w sklepie spożywczym, ilustracja artykułu o inflacji

„Inflacja spadła”, słyszymy w wiadomościach. Tymczasem za zakupy wciąż płacimy więcej niż rok wcześniej. Nie ma tu sprzeczności: spowolnienie wzrostu cen to coś zupełnie innego niż ich spadek. Żeby zrozumieć komunikaty Głównego Urzędu Statystycznego, trzeba rozdzielić poziom cen, tempo zmian i własne wydatki.

Inflacja ma znaczenie dla wartości oszczędności, wynagrodzeń, emerytur i kosztów kredytu, ale pojedynczy wskaźnik nie opisuje dokładnie sytuacji każdej rodziny. GUS liczy zmiany cen dla określonego koszyka zakupowego, a poszczególne gospodarstwa domowe kupują różne rzeczy.

Co dokładnie oznacza inflacja?

Inflacja to utrzymujący się wzrost ogólnego poziomu cen w gospodarce. Popularny wskaźnik CPI mierzy zmiany cen towarów i usług konsumpcyjnych. GUS zbiera dane o cenach, a następnie łączy je przy użyciu wag odpowiadających strukturze wydatków gospodarstw domowych. Nie jest to zwykła średnia zmian cen wszystkich produktów.

Jeżeli inflacja roczna wynosi 4 proc., oznacza to, że badany przez urząd koszyk był przeciętnie o 4 proc. droższy niż w analogicznym okresie rok wcześniej. Nie oznacza to, że każdy towar zdrożał dokładnie o 4 proc. Jedne ceny mogą rosnąć znacznie szybciej, inne wolniej, a część może nawet spadać.

Spadek inflacji nie oznacza spadku cen

Wyobraźmy sobie koszyk kosztujący 100 zł. Po roku ceny rosną o 10 proc. i ten sam zestaw kosztuje 110 zł. W kolejnym roku inflacja spada do 3 proc. Cena koszyka zwiększa się wtedy do 113,30 zł, a nie wraca do 103 zł.

Tempo wzrostu cen jest mniejsze, ale poziom cen nadal wyższy. To właśnie dezinflacja: inflacja pozostaje dodatnia, tylko słabnie. Z deflacją mielibyśmy do czynienia, gdyby ogólny poziom cen rzeczywiście spadał, a roczna zmiana była ujemna. W debacie publicznej te dwa zjawiska bywają mylone.

Dlaczego każdy odczuwa inflację inaczej?

Gospodarstwo domowe bez samochodu inaczej odczuje wzrost cen paliwa niż rodzina dojeżdżająca codziennie kilkadziesiąt kilometrów do pracy. Lokator z wysokimi rachunkami za energię będzie wrażliwszy na podwyżki opłat mieszkaniowych niż osoba, dla której stanowią niewielką część wydatków.

Jeśli połowę budżetu przeznaczasz na czynsz i żywność, ich zmiany będą dla Ciebie znacznie ważniejsze niż obniżki cen elektroniki. Oficjalny CPI ma przedstawiać przeciętną strukturę konsumpcji, dlatego nie musi być równy Twojej osobistej inflacji. Nie oznacza to, że dane są błędne — mierzą po prostu inne zjawisko niż rachunki konkretnej rodziny.

Inflacja rok do roku i miesiąc do miesiąca

W komunikatach pojawiają się co najmniej dwa sposoby porównania. Wskaźnik rok do roku (r/r) pokazuje zmianę wobec tego samego miesiąca poprzedniego roku. Wskaźnik miesiąc do miesiąca (m/m) porównuje obecny miesiąc z poprzednim.

Te wartości mogą prowadzić do pozornie sprzecznych nagłówków. Ceny w danym miesiącu mogą nieznacznie spaść w porównaniu z miesiącem poprzednim, a jednocześnie pozostać wyższe niż rok temu. Trzeba też pamiętać o sezonowości, na przykład przy cenach żywności i usług turystycznych.

Jak inflacja wpływa na oszczędności?

Oszczędności trzeba oceniać nie tylko w złotych, ale również przez siłę nabywczą. Jeśli masz 10 tys. zł i po roku nadal widzisz na koncie tę samą kwotę, a przeciętne ceny wzrosły o 5 proc., za pieniądze kupisz mniej niż wcześniej. Nie straciłeś nominalnie ani złotówki, ale spadła ich realna wartość.

Podobnie przy oprocentowaniu. Lokata dająca 4 proc. odsetek brutto w roku, w którym ceny wzrosły o 5 proc., nie chroni w pełni siły nabywczej, a po uwzględnieniu podatku wynik realny jest jeszcze słabszy. Z drugiej strony porównywanie lokaty wyłącznie z bieżącą inflacją również może być mylące: liczą się zmiany cen w okresie, na który zamrażasz pieniądze.

A co z wynagrodzeniami?

Podwyżka pensji o 6 proc. przy inflacji wynoszącej 4 proc. zwiększa realne wynagrodzenie, ale nie dokładnie o 2 proc. Precyzyjnie liczy się relację (1,06 / 1,04) – 1, co daje około 1,92 proc. realnego wzrostu. Jeśli pensja rośnie wolniej niż ceny, siła nabywcza maleje, mimo że na pasku wypłaty widzimy większą kwotę.

Przy ocenie sytuacji finansowej warto więc zestawiać zmiany dochodów i wydatków z tego samego okresu. Sama informacja o nominalnym wzroście płac nie mówi jeszcze, czy gospodarstwom domowym rzeczywiście żyje się lepiej.

Czy niższa inflacja od razu oznacza niższe stopy procentowe?

Nie. Decyzje o stopach procentowych zależą od wielu czynników: prognoz inflacji, sytuacji gospodarczej, rynku pracy, kursów walut i innych uwarunkowań. Rada Polityki Pieniężnej nie musi reagować na jeden miesięczny odczyt. Dlatego zestawianie dzisiejszej inflacji z jutrzejszą ratą kredytu wprost jest zbyt dużym uproszczeniem.

Jak czytać nagłówek o inflacji bez pomyłki?

  • Sprawdź, czy mowa o inflacji r/r, m/m czy o średniej rocznej.
  • Odróżnij tempo wzrostu cen od ich bezwzględnego poziomu.
  • Ustal, które kategorie najbardziej wpłynęły na zmianę wskaźnika.
  • Porównuj ceny i dochody za ten sam okres.
  • Nie traktuj jednego odczytu jako pewnej prognozy przyszłych decyzji RPP.

Niższa inflacja jest informacją o wolniejszym drożeniu przeciętnego koszyka. Nie unieważnia wcześniejszych podwyżek, ale pomaga lepiej rozumieć, co dzieje się z pieniędzmi i gospodarką.

Źródła

Komentarze

Podziel się swoją opinią na ten temat.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *